Polska

Rycerka Górna – Wielka Racza – Przegibek

Trasa niezbyt trudna. Prowadzi wyjątkowo urozmaiconym grzbietem pasma raczańskiego. Wspaniałe widoki z Wielkiej Raczy. Przytulne schroniska na Raczy i Przegibku.

Uwaga: Ponieważ część trasy przebiega wzdłuż granicy, koniecznie należy wziąć ze sobą dowód osobisty.

TRASA PIESZA 1 dzień: Rycerka Górna-Kolonia — Wielka Racza (1236 m, szlak żółty); 2.30 godz., nocleg w schronisku. 2 dzień: Wielka Racza – Jaworzyna (1173 m) — Przegibek (szlak czerwony) — Będoszka Wielka (1144 m) — Przegibek (szlak czarny) — Rycerka Górna-Kolonia (szlak zielony); 4 godz.

DOJAZD Bielsko-Biała — Żywiec – Rajcza — Rycerka Górna-Kolonia (63 km).

POWRÓT tą samą drogą.

Opis trasy dojazdowej

51 km: Rajcza — wieś letniskowa położona w niewielkiej kotlinie śródgórskiej utworzonej w miejscu, gdzie źródłowy potok Soły — Stanica łączy się z Rycerką i Ujsołą. Miejscowość pełni rolę ośrodka administracyjno-handlowego dla okolicznych górskich wiosek. W kościele z 1890 r. w bocznym ołtarzu znajduje się obraz Matki Boskiej darowany przez króla Jana Kazimierza. Obraz ten dawniej znajdował się w nie istniejącym już drewnianym kościele. Żywiecczyzna posiadała szereg związków z królewską rodziną Wazów. Król Jan Kazimierz właśnie tędy miał powracać do Polski po szwedzkim potopie. W 1 połowie XVII wieku dobra żywieckie dzierżawiła Konstancja, żona króla Zygmunta III Wazy a matka Jana Kazimierza.

Bielsko Biała

W dawnym pałacyku Karola Stefana Habsburga znajduje się sanatorium. Z rynku jedziemy drogą w kierunku Zwardonia.

52 km: Rycerka Dolna. Na rozwidleniu skręcamy w lewo, w dolinę potoku Rycerka. Wzdłuż niego ciągną się zabudowania tej wsi, a następnie, Rycerki Górnej. Obydwie osady mają charakter letniskowy. W czasie wojny obie wsie objęła akcja przesiedleńcza; w miejsce wysiedlonych 700 mieszkańców Rycerki Dolnej sprowadzono 68 osadników niemieckich. W odwet za akcje partyzantów radzieckich Niemcy spacyfikowali osiedle Czanieckich, zabijając i paląc żywcem w zabudowaniach 10 osób, w tym 6 kobiet. Tragiczne te wydarzenia upamiętnia pomnik. W Rycerce Górnej znajduje się także park imienia Wojsk Ochrony Pogranicza i pomnik kapitana Plewy, który zginął tu w 1947 r.

63 km: Rycerka Górna-Kolonia.

Opis trasy pieszej

1 dzień. Z Kolonii idziemy w górę doliny szlakiem żółtym i zielonym, mijając ostatnie domostwa i stylowe domki letniskowe. Po 15 min, za polem biwakowym, osiągamy rozwidlenie szlaków. Znaki zielone skręcają w dolinę Potoku Ciapków, my zaś kierujemy się szlakiem żółtym w głąb doliny Rycerskiego Potoku. Przed gajówką skręcamy w prawo i podchodzimy łagodnie lasem. Warto zwrócić uwagę na sposób poprowadzenia górskich dróg i ścieżek. Wznoszą się łagodnie tak, by nie tracąc niepotrzebnie sił można było pokonać wzniesienie. Ścieżka, którą wędrujemy to dawny tzw. koniopłaj, dostosowany także do wymogów jazdy konnej. Tego rodzaju ścieżki (często z rowkami odwadniającymi) budowane były w dobrze prowadzonych gospodarstwach leśnych, jakie istniały dawniej na Żywiecczyźnie np. w dobrach Habsburgów. Szlak trawersuje zbocze dolinki, po czym nadal wspina się stokami Upłazu (zwanego także Obłazem) i Wielkiej Raczy. Z wyrębów fragmentaryczne widoki na wschód, w kierunku wysuniętej na północ odnogi granicznego grzbietu, która kulminuje w szczycie Wielkiej Będoszki. Nie dochodząc do grzbietu skręcamy w prawo do schroniska, położonego około 100 m od szczytu Wielkiej Raczy (od rozwidlenia szlaków około 2 godz.). Schronisko na Wielkiej Raczy zostało otwarte w 1934 r. przez Oddział Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego w Bielsku. Od początku swej działalności cieszyło się ono wielkim powodzeniem, zarówno latem jak i zimą. Już w 1928 r. zasłużony działacz turystyczny Władysław Midowicz wydał wraz z M. Augustynowiczem przewodnik narciarski po Beskidach, uwzględniający również zjazdy w paśmie raczańskim. Podczas okupacji hitlerowskiej schronisko zostało uszkodzone i wyszabrowane. W okresie powojennym surowe przepisy nie pozwalały na wędrówkę wzdłuż granicy z ówczesną Czechosłowacją, stąd frekwencja była niewysoka (turyści nie nocowali zresztą w zniszczonym schronisku, lecz w schronie znajdującym się opodal). W latach sześćdziesiątych dokonano remontu obiektu, nadając mu dzisiejszy wygląd. W schronisku panuje prawdziwie górska atmosfera. Ma ono 52 miejsca noclegowe, prowadzi żywienie w ograniczonym zakresie (bufet turystyczny).

Schronisko na Wielkiej Raczy

2 dzień. Ze schroniska udajemy się na pobliski szczyt. Panorama jaką zeń podziwiamy należy do najpiękniejszych w naszych górach. Jej dominantą jest północno-wschodnia część Małej Fatry na Słowacji; widoczne kolejno: Rosudziec, Stoh, Chleb, Wielki Krywań Fatrzański (1709 m, najwyższy szczyt tej grupy) i Mały Krywań. W prawo za niższą, południowo-zachodnią częścią Małej Fatry (z najwyższym szczytem Velka Luka, 1476 m) – niewysokie wapienne Góry Strażowskie o “wyspowym” charakterze. Na zachód nad miastem Czadcą, którego światła widać nocą z wierzchołka, wał Jaworników, a za nim część Beskidu Śląskiego leżąca w Czechach, z najwyższym wierzchołkiem Łysej Góry (1324 m); pasmo to opada w dolinę Olzy, po czym przez Przełęcz Jabłonkowską i wyraźny wierzchołek Girowej wkracza w granice Polski. Po polskiej stronie w Beskidzie Śląskim widoczne szczyty Stożka, Kiczor, Baraniej Góry i Skrzycznego. Za doliną Soły w kierunku północno-wschodnim nad szczytami grupy raczańskiej Praszywką i Będoszką Wielką, widnieje grupa Pilska; poczynając od północy: Romanka, Upowski Wierch i (za Muńcułem) Pilsko, zza którego wystaje Babia Góra. W prawo na południowy wschód, za położoną na pierwszym planie Jaworzyną (1173 m, z polaną), zobaczyć można przy dobrej widoczności pasmo Tatr. Jeszcze dalej na południowy wschód, za pasmem Magury Orawskiej, wyniosły statek Wielkiego Chocza, najwyższego szczytu zachodniego. Przedłużenia Tatr — Gór Choczańskich. Za Choczem wyrasta czasem na horyzoncie jeszcze jeden grzebień wysokich gór — to Niżnie Tatry. Ze szczytu wracamy pod schronisko, skąd szlakiem czerwonym dochodzimy wzdłuż granicy do rozległej hali Małej Raczy. Widok z niej równie piękny, choć nie tak rozległy jak ze szczytu Wielkiej Raczy.

Hale żywieckie użytkowane są również jako łąki kośne. Tradycyjny podział rozróżnia hale, zwykle położone w partiach grzbietowych gór, gdzie prowadzi się jedynie wypas lub koszenie, oraz niżej położone polany. Te ostatnie, pełniąc rolę pastwiska leżącego poza zwartym obszarem wsi, bywają także użytkowane pod uprawą owsa lub ziemniaków. Na halach spotkać można (coraz rzadziej) szałasy, w których robi się ser i gdzie mieszka baca wraz z pasterzami. Znajdują się też na nich przenośne drewniane zagrody dla zwierząt, tzw. koszary oraz koliby, czyli. schrony dla pasterzy. W wyniku podziałów hale należą do kilku, a czasem nawet do kilkudziesięciu współwłaścicieli, zaś części ich noszą odrębne nazwy; np. w obrębie hali na Małej Raczy rozróżnia się Kowrzyska, Mościska i Ślebiodówkę. Szlak obniża się na przełączkę pod szczytem Orła, po czym trawersuje jego wierzchołek od Północnej strony. Ponad rozległymi wyrębami ponownie dochodzimy do granicznego grzbietu i polaną obniżamy się na przełęcz pomiędzy Orłem i Bugajem, gdzie po słowackiej stronie stoją szopy. Mimo braku przejść granicznych dostępnych dla turystów, w Beskidzie Żywieckim istnieją gospodarcze kontakty przez granicę, np. Słowacy mają po polskiej stronie swoje polany, które koszą. Skręcamy w lewo szeroką drogą przez las, by po chwili wyjść na rozległą halę Śrubitę z pięknym widokiem na Wielką Raczę. Rozciągający się wokół hali bukowo-jodłowy las z domieszką świerka, jesionu i jaworu, w wieku 140-220 lat, typowy dla regla dolnego (wysokość 850-950 m npm), objęty jest pierwszym na Żywiecczyźnie (od 1957 r.) rezerwatem przyrody. Powierzchnia obszaru, chronionego wynosi ok. 24 ha.

Przegibek – Schornisko

Przemierzywszy w poprzek halę schodzimy do lasu, trawersując szczyt Bugaja. Szlak mija wyręby, potoczek, przekracza boczny grzbiet i wkrótce osiąga polanę Mały Abramów. Podchodzimy nią, mijając wąski pas lasu, na kolejną polanę Wielki Abramów pod szczytem Jaworzyny (1173 m, od schroniska około 2 godz.). To widokowe miejsce, latem obfitujące w borówki, nadaje się dobrze na odpoczynek. Na pierwszym planie widać Przegibek ze schroniskiem, za nim szczyty Będoszki Wielkiej, na południe od Przegibka zalesione kopy Bani i Kikuli. Na zachodzie Wielka Racza. Horyzont zamyka od zachodu pasmo Beskidu Śląskiego, a od północnego wschodu wysokie wierchy grupy Pilska. Pozostawiając po prawej szczyt Jaworzyny, szlak dochodzi do granicy i obniża się na przełączkę między Kikulą i Banią, skąd wygodną ścieżką docieramy do niedalekiego już skrzyżowania szlaków na skraju osiedla Przegibek. Z Wielkiej Raczy 2.30-2.45 godz.

Nazwa Przegibek, często spotykana w Karpatach polskich i słowackich w różnych odmianach, oznacza przełęcz lub siodło górskie. Tutaj odnosi się ona do przełęczy i osiedla należącego do wsi Rycerka Górna, położonego na wysokości około 1030 m. Po zasiedleniu dolin część ludności nie będąca w stanie wyżywić się z nikłych zbiorów prymitywnego wówczas rolnictwa, szukała lepszych warunków bytu na nadających się pod uprawę grzbietach górskich. Nowe tereny pozyskiwane były metodą żarową, poprzez wypalanie lasu. Na wysoko położonych polanach osiedlali się także wędrujący grzbietami karpackimi na zachód pasterze pochodzenia wołoskiego. Nielegalnym sposobem powiększania polan, z czym bezskutecznie walczył dwór, było tzw. cerchlenie lasu (stąd częste dziś nazwy polan: Czerhla, Carla, Cyrhla). Polegało ono na obcięciu kory drzewa przy ziemi u nasady pnia, co maskowano ziemią. Tak okaleczone drzewo usychało. W Rycerce Górnej, wsi powstałej “na surowym korzeniu”, tj. poprzez wyrąb lasu, takich powstałych na skutek cerchlenia polan było w I połowie XIX wieku aż 42.
Szlakiem czarnym skręcamy w lewo ku niedalekiemu schronisku na Przegibku (od skrzyżowania około 10 min).

Wielka Rycerzowa

Schronisko to powstało w 1935 r. dzięki staraniom Koła Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego z Dziedzic (obecnie Czechowice-Dziedzice), które wykupiło prywatny budynek. Podczas wojny wyposażenie schroniska zostało wyszabrowane. W 1958 r. dokonano przebudowy i modernizacji obiektu. Za czasów kierownictwa K. Strzeleckiego przez szereg lat cieszyło się sławą jednego z najlepiej prowadzonych małych schronisk w Beskidach. Spod schroniska widok na szczyt Rycerzowej i na Petrykową (Majów). Obiekt posiada 30 miejsc noclegowych, prowadzi ograniczoną działalność gastronomiczną (dania barowe). Ze schroniska wspólnie ze szlakiem zielonym podchodzimy łagodnie lasem. Po kilku minutach rozwidlenie. Warto tu zboczyć nieco z trasy, wychodząc na niedaleki szczyt Będoszki Wielkiej (25 min). Prowadzi nań szlak czarny. Widok z wierzchołka jest podobny jak z Jaworzyny, z tym że w nieco innym ujęciu widać Małą Fatrę, a za Wielką Rycerzową czasem ukazują się Tatry. Na wschodzie położony pod Rycerzową przysiółek Młada Hora, za nim Muńcuł i Pilsko. Powrót tą samą drogę (15 min). Zielonym szlakiem przechodzimy przez wyrąb i obniżamy się łagodnie stokiem, pokrytym złomiskiem. Po około 20 min szlak wkracza ze ścieżki na szeroką drogę i obniżając się w prawo po 10 min doprowadza do dużego wyrębu z widokiem na bliską już dolinę Potoku Ciapków oraz na szczyt Jaworzyny (1021 m). Dolinną drogą dochodzimy wkrótce do miejsca, gdzie z lewej dochodzi dolinka Potoku Rycerskiego i szlak żółty. Wspólnie z nim drogą znaną nam już z początku wędrówki dochodzimy do przysiółka Kolonia (z Przegibka ok. 1 godz.; ze zwiedzeniem szczytu Będoszki Wielkiej ok. 1.45 godz.).