Europa

Mała nizina węgierska

Jest to region naturalny, ograniczony od północy korytem Dunaju, od południowego wschodu grzbietami wzgórz Średniogórza Zadunajskiego, od zachodu Alpami Węgierskimi. Ze wszystkich stron niziny spływają do Dunaju mniejsze i większe rzeki, jak Raba, Marcal i Repce.

Tatabanya (50 tys. mieszkańców) oraz okolice — to największy na Węgrzech okręg węglowy. Wydobywa się tu ogromne ilości węgla brunatnego przy czym proces jego wydobycia jest prawie całkowicie zmechanizowany. Tatabanya posiada piękną dzielnicę mieszkaniową, parki, domy kultury, szkoły i stadiony sportowe.

Łańcuch wzgórz Vertes — to ciągnące się z północnego wschodu na południowy zachód pięknie zalesione tereny rekreacyjne. Dziś jeszcze stosunkowo mało odwiedzane przez turystów, za kilka lat staną się niewątpliwie atrakcją. U stóp łańcucha leży małe, ciche miasteczko MOR, gdzie uprawia się specjalny gatunek winogron sprowadzony przed około 200 laty z Indii. Niedaleko znajdują się interesujące ruiny zamku Csókakovar, wzniesionego przed 800 laty. Warto obejrzeć studnię otoczoną potrójnym murem. Jadąc przez Małą Nizinę Węgierską w kierunku Gyor przejeżdżamy przez stare osiedle TATA, położone w pobliżu ciepłych źródeł o temperaturze do 20 °C bijących z głębokości przeszło 300 metrów. Tu rozłożyła się ta znana miejscowość klimatyczno-letniskowa. Najciekawszym zabytkiem jest zamek królewski wybudowany na przełomie XIV i XV wieku — obecna siedziba muzeum regionalnego szczycącego się bogatą kolekcją ceramiki artystycznej. W Tata warto również obejrzeć były pałac książąt Esterhazy i hotel w zaadaptowanym do tego celu starym młynie Malom — szallo.

W drodze do największego w tym rejonie miasta Gyor, zatrzymać się należy koniecznie w BABOLNA, osadzie słynącej daleko poza granicami kraju z wysoko postawionej hodowli rasowych koni. Młode konie z Babolna, skrzyżowane z pełnej krwi arabami, są eksportowane do krajów Europy Zachodniej.

Gyor – stolica Małej Niziny (53 km od granicy z Austrią). Miasto liczy ponad 100 tys. mieszkańców. Jest bardzo ważnym ośrodkiem przemysłu maszynowego: wyrabia się tu wagony kolejowe, elementy konstrukcji mostów, silniki dieslowskie i maszyny rolnicze.

Historia miasta sięga czasów rzymskich. Zniszczone przez najazd mongolski w 1242 r. i ponownie odbudowane, znów legło w gruzach podczas wojen turecko-austriackich. Stojący na wzgórzu pałac biskupi – jedna z najstarszych budowli w mieście – został wzniesiony między 1561 a 1572 r. Naprzeciw pałacu widnieją mury katedry wybudowanej w początkach XV w. (część apsydy pochodzi prawdopodobnie z czasów dynastii księcia Arpada). W gotyckiej kaplicy Hedervary mieści się skarbiec katedralny, a w nim relikwie króla Władysława (1077-1095). Jest też posąg ze srebra (ok. 1400 r.) pozłacany i inkrustowany bizantyjską emalią, arcydzieło starożytnego jubilerstwa węgierskiego. Większość domów pochodzi z XVII i XVIII w. Na południowym krańcu placu Szechenyi wznosi się siedemnastowieczny kościół i opactwo Benedyktynów. Z domem nr 4 przy ulicy Alkotmany jest związana legenda. Tutaj jakoby miał nocować cesarz Napoleon Banaparte, gdy w 1809 r. zadał klęskę pod GYOR pospolitemu ruszeniu szlachty węgierskiej.Miasto bardzo rozwinęło się w ostatnich latach dzięki szybkiemu wzrostowi uprzemysłowienia. Stąd prowadzi znakomicie utrzymana szosa przez Sopron do Wiednia, a druga w głąb kraju — nad Balaton.

Fertod — jest ciekawą miejscowością położoną przy szosie łączącej Gyor z Sopran. Niegdyś nazwa tej osady brzmiała Esterhaza, była bowiem gniazdem rodowym i paradną rezydencją książąt Esterhazy. Pałac, zbudowany przed dwustu laty przez Mikołaja Józefa, księcia Esterhazy, wzorowany był na paryskim Wersalu; miał 126 pokoi i niezwykle bogate wyposażenie wnętrza. W parku pałacowym wybudowano teatr, w którym odbyWały się słynne w Europie festiwale muzyczne. Jednym z dyrygentów był wielki Józef Haydn, który w czasie swego pobytu w Esterhaza skomponował około 700 utworów muzycznych. Dziś w pałacu mieści się naukowy instytut rolniczy.

Sopron — jedno z niewielu miast na Węgrzech, które nie było okupowane przez Turków i dzięki temu zachowało swe zabytki historyczne w niemal nienaruszonym stanie. Historia miasta zaczyna się przed dwoma tysiącami lat, kiedy to założyli je Celtowie (na 400 lat przed pojawieniem się Rzymian) i nazwali je „Scarbantia”. Zarys starego miasta ma kształt owalny, uliczki są wąskie, nieregularne. Charakterystyczną budowlą jest tzw. Wieża Miejska, wysokości 71 m, nosi ona ślady wielu stylów — od gotyckiego do baroku. Blisko wieży, przy placu Belojannisa, stoi dom rodzinny Storno. Zbudowano go w stylu renesansowym, lecz wiele elementów (np. główny portal) dodano już w okresie baroku. Dziś jest siedzibą muzeum sztuki. Zbiory obejmują rzemiosło artystyczne z XII-XV w., galerię obrazów i meble z XVI I i XVIII w. Również na placu Belojannisa stoi kolumna Św. Trójcy, uważana przez historyków sztuki za najpiękniejszy pomnik barokowy w całym kraju. Zbudowano ją w 1701 roku. Zabytki architektury gotyckiej to średniowieczna synagoga przy Uj utca 11 oraz XII-to wieczny kościół Benedyktynów. Oprócz zbiorów sztuki w domu Storno znajdują się w Sopran jeszcze dwa muzea: Muzeum im. F. Liszta, które gromadzi zbiory archeologiczne i historyczne oraz Muzeum Historii Górnictwa.

Okoliczne winnice i sady dostarczają owoców, a łagodny klimat, lasy i malownicze okolice sprawiają, że do Sopran ściągają rzesze turystów. Niedaleko jest plaża i duże kąpielisko Lower-Furdo. Z miasta można udać się na wycieczkę do Balf-Furdo (7 km) i Fertorakos (9 km), gdzie warto obejrzeć siedemnastowieczny pręgierz, i Kofefjto — opuszczone kamieniołomy, przypominające z kształtów i rozmiarów słynną egipską świątynię w Karnaku. Można też udać się do odległego o 13 km Nagycek, gdzie mieści się krypta rodziny Szechenyi oraz piękna lipowa aleja, sadzona jeszcze w 1751 r.

Szombathely (rzymska „Savaria”) — leży u zbiegu czterech szos i sześciu linii kolejowych, centrum przemysłu maszynowego, tekstylnego i skórzanego. W parku ruiny z czasów rzymskich, prócz tego katedra, pałac biskupi i ruiny wczesnochrześcijańskiej bazyliki św. Kwirynusa (IV w.).

Vasvar — to miejscowość, gdzie w 1664 r. został podpisany przez Austrię i Turcję dokument, określający warunki zawieszenia broni. Warto też odbyć wycieczkę w Alpy Węgierskie. Z wierzchołka Irottko można dostrzec na północy górę i zamek nad Bratysławą. Przy ładnej pogodzie i użyciu silnej lornetki można stąd dojrzeć taflę jeziora Balaton.

Alpy Węgierskie – to pasmo wzgórz ciągnących się wzdłuż granicy austriacka-węgierskiej, od doliny Raby do Kotliny Soprońskiej. Nie przekraczają one na ogół wysokości 300 metrów i w krajobrazie zaznaczają się jako łagodne, pokryte zwartymi lasami wyniosłości. Tylko w okolicy Koszeg i Sopranu wierzchołki mają wysokość od 600 do 883 m (Irottka). Mimo to nazwa Alpy Węgierskie jest w odniesieniu do tych wzgórz słuszna. Decyduje o tym budowa geologiczna: Alpy Węgierskie są najdalej na wschód wysuniętą ostrogą Alp Wschodnich.

Koszeg — to 10-tysięczne centrum regionu turystycznego. Miasto było ważnym punktem strategicznym w systemie obronnym państwa i jak wszystkie obronne warownie na Węgrzech przeżywało oblężenia (czasem długotrwałe) tureckie. W sierpniu 1532 r. mieszczanie i nieliczna załoga wojskowa odpierali przez 25 dni ostry szturm ciągnących właśnie na Wiedeń wojsk tureckich. Do dziś na pamiątkę odsieczy, która zjawiła się w zamku o godzinie 11-tej, o tej właśnie porze biją w mieście dzwony wszystkich kościołów. Wokół wielokrotnie, przebudowywanego rekonstruowanego tzw. Dolnego Zamku znajduje się ponad 40 zabytkowych obiektów, przeważnie domów mieszkalnych, a także ratusz i kościół. Muzeum w Zamku prezentuje historię miasta i okolic, zaś Muzeum Ptactwa i Przyrody — wzorcowy rezerwat ochrony ptactwa.