Polska

Kamień Pomorski

Przypuszczalnie nazwa Kamienia pochodzi od ogromnego głazu narzutowego, znajdującego się na północnym brzegu Wyspy Chrząszczewskiej, położonej w środku koryta Dziwny na wschód od miasta.

Historia miasta

Po raz pierwszy wymienia się Kamień w roku 1107 w opisie poddania się Bolesławowi Krzywoustemu kilku grodów pomorskich po zajęciu przez niego Kołobrzegu. W roku 1124 przebywał w Kamieniu przez trzy miesiące biskup Otton z Bambergu z przeprowadzoną na polecenie Krzywoustego misją chrystianizacji. W mieście rezydował wówczas pierwszy władca Pomorza — Warcisław I. Po zniszczeniu Wolina przez Duńczyków w roku 1176 przeniesiona została do Kamienia siedziba biskupstwa pomorskiego. Od roku 1170 Duńczycy kilkakrotnie oblegali miasto. Wiosną 1185 roku flota duńska znowu zjawiła się pod Kamieniem. Zaskoczenie grodu nie udało się, bo lekkomyślnie rozpalone na brzegu ognisko zdradziło obecność wojsk duńskich. Król Kanut zniszczył jedynie przedmieście i okolicę. Książę Bogusław rozpoczął jednak pertraktacje z królem Kanutem na jego statku pod oblężonym miastem. Ostatecznie Bogusław zgodził się zapłacić trybut i złożyć hołd lenny z Pomorza Zachodniego. Był to epilog trzy wieki trwających walk z Duńczykami o ujście Odry, którzy dążyli do czerpania dochodów z handlu prowadzonego przez portowe grody słowiańskie. Zwierzchnictwo Duńczyków trwało przez 38 lat; potem Pomorze Zachodnie dostało się ponownie pod władzę cesarzy niemieckich.

Ostatni książę pomorski rezydujący w Kamieniu zmarł w roku 1186. Całą posiadłość dawnego grodu objął biskup. W XII i XIII wieku rezydowali w Kamieniu słowiańscy kasztelani książęcy: Zawist, Unima, Wargin i Stoisław. W roku 1274 Kamień otrzymał lokacyjne prawa lubeckie. Na wzniesieniu zamieszkałym uprzednio przez Słowian a położonym na zachód od grodu, założone zostało nowe miasto. Książę potwierdził dotychczasowe posiadłości miasta — 40 łanów uprawnej ziemi — i zezwalał ponadto na zakup dalszych 60 oraz zakup pastwisk i użytków leśnych. Kamień, chociaż leżący niedaleko morza, nie brał poważniejszego udziału w żegludze i handlu morskim. Jego podstawy rozwojowe leżały raczej w rolnictwie, rybołówstwie i rzemiośle. Posiadłości wiejskie małego Kamienia nie były wiele mniejsze niż tereny rolnicze większego i ludniejszego Szczecina. Zabudowę średniowiecznego Kamienia rozpoczęto dopiero po najeździe brandenburskim w roku 1308, kiedy całe miasto z wyjątkiem katedry spłonęło. Miasto otoczone zostało murami obronnymi, pośrodku był prostokątny rynek z ratuszem, a z rogów rynku wychodziły pod kątem prostym ulice, które łączono poprzecznicami.

W pierwszej połowie XIV wieku Kamień liczył około 500 mieszkańców a 200 lat później nieco poniżej 1000. Z początkiem XVII wieku notowano w Kamieniu 25 piwowarów, 17 szewców, 9 krawców, 6 piekarzy i 5 kowali (inni rzemieślnicy reprezentowani są w mniejszej grupie). Występują też nieliczni medycy miejscy, a w roku 1709 istniały już 2 apteki. Razem mieszkało w Kamieniu w tym okresie około 120 rzemieślników. Jednocześnie stan kupiecki reprezentowało tylko 4 kramarzy, a żeglarzy wpisanych było 8. Wielki pożar w roku 1483 zniszczył miasto całkowicie z wyjątkiem ratusza i kościołów. Z ponownego pożaru w roku 1538 zachował się jedynie ratusz. Zrozpaczeni mieszkańcy chcieli całkowicie opuścić miasto i przenieść się gdzie indziej. Wówczas to książę Barnim X, aby temu zapobiec, zezwolił na wyrąb drzewa w swoich lasach na budowę domów. Z zachowanych spisów zbrojnych, których dostarczyć miały miasta dla obrony kraju, dowiadujemy się, że Kamień stawiał 8 konnych i 40 pieszych, zajmując pod tym względem 19 miejsce wśród innych Miast zachodniopomorskich.

Od roku 1653 Kamień należał do Szwedów, którzy opanowali całkowicie ujście Odry. Po pokoju w Saint Germain w roku 1679, Kamień przeszedł pod panowanie Brandenburgii, a po roku 1815 wraz z całym Pomorzem w skład monarchii pruskiej. W tym okresie liczba mieszkańców powoli wzrastała, osiągając w 1842 roku 3486. Ludzie ci jednak często nie mogli znaleźć sobie zatrudnienia i musieli emigrować. W latach 1856-1864 z całego powiatu kamieńskiego 490 osób wyemigrowało do Ameryki, a 2500 osób do uprzemysłowionych Niemiec zachodnich. Kamień został wyzwolony w dniu 7 marca 1945 roku przez oddziały 9. korpusu pancernego gwardii i 79. korpusu piechoty wchodzące w skład 1 Frontu Białoruskiego. W wyniku działań wojennych miasto zostało zniszczone w 78%. Największą stratą było zniszczenie zabytkowego śródmieścia, wielkiego browaru, dworca kolejowego i zabudowań uzdrowiskowych. W roku 1946 mieszkało tu zaledwie 1576 osób, natomiast w roku 1965 liczba mieszkańców wzrosła do 5300. Najważniejszym czynnikiem miastotwórczym było — od końca XIX wieku — i pozostanie uzdrowisko.

Uzdrowisko

Źródło solankowe odkryto w Kamieniu przypadkowo w roku 1876 podczas wierceń w poszukiwaniu węgla kamiennego. Pierwsze wiercenia wykazały obecność solanki na głębokości 325 m. Solanka wydobywała się pod silnym ciśnieniem w ilości około 435 l na minutę. W późniejszych latach otwór pogłębiono do 615 m, a wydajność solanki wzrosła do 600 l na minutę. Obecnie solanka wytryskuje w ilości 219,7 l na minutę, a temperatura jej wynosi 14°C. Jest to stężona solanka jodowo-bromowa, która zawiera około 36 g substancji stałych w 1 kg wody. Ze względu na zawartość farmakodynamicznie czynnych jonów: bromowego, jodowego, żelazawego, sodowego, wapniowego, magnezowego i wodorowęglanowego, hipertoniczna solanka jodowo-bromowa ma charakter alkaliczno-ziemny. Do kąpieli, inhalacji i przepłukiwań można ją stosować w stanie naturalnym. Do kuracji pitnej używana jest w stanie rozcieńczonym i nasycona dwutlenkiem, węgla. Poza źródłem solanki, w okolicy Kamienia znajduje się rozległy obszar torfowisk, który dostarcza borowiny dla celów leczniczych. Borowina ma charakter trzcinowo-turzycowy i należy do typu nizinnego. Zawiera ona 85,3% części organicznych i 14,7% części nieorganicznych. Z położenia geograficznego i warunków geologicznych, ze specyficznego klimatu nadmorskiego i zasobów naturalnych tworzyw leczniczych wypływają następujące wskazania lecznicze chorób: układu ruchowego, dróg oddechowych, układu krążenia, przewodu pokarmowego, układu nerwowego, narządów rodnych kobiet, skóry oraz stany rekonwalescencji po przebytych chorobach.

Zabytki

Katedra jest największym a zarazem najstarszym i najpiękniejszym zabytkiem. Założona na planie krzyża łacińskiego ma około 63 m długości i około 21 m szerokości. Jest to budowla bazylikowa o nawie środkowej wyższej i dwu nawach bocznych niższych. W miejscu, gdzie dzisiaj podziwiamy piękną katedrę, stała niegdyś pogańska kącina. W czasie swego pobytu w Kamieniu, biskup Otton poświęcił ową kącinę na cele kultu chrześcijańskiego. Kamień węgielny pod budowę kościoła murowanego położono 24 czerwca 1175 roku. Dzień ten był 51. rocznicą przybycia do Kamienia polskich misjonarzy. W roku 1176 kościół awansował do rangi katedry, po przeniesieniu z ciągle nękanego przez Duńczyków Wolina siedziby biskupstwa, związanego z arcybiskupstwem gnieźnieńskim. Z tego okresu zachowały się częściowo wykonane z granitowych ciosów, ściany prezbiterium i transeptu, gdzie założono gotyckie sklepienie po pożarze w roku 1308. W XIV wieku odbudowano w stylu gotyckim nawę główną i północną, a dopiero na początku XV wieku nawę południową. Od północy dobudowano wtedy wspaniały wirydarz, jedyny przykatedralny wirydarz w Polsce. Na pierwszym piętrze wirydarza mieszczą się cztery sale skarbca katedralnego, o którym Jan Długosz wspominał, że był najbogatszym spośród wszystkich skarbców katedralnych w Polsce. Bezcenne zabytki ze skarbca zginęły w czasie ostatniej wojny.

Od roku 1544 katedra była kościołem protestanckim. Usunięto wtedy 20 bocznych ołtarzy, pozostawiając jedynie ołtarz główny pochodzący z końca XV wieku. W roku 1669 książę Ernest Bogusław de Croy ufundował organy, które są najstarszymi na Pomorzu i o 100 lat starsze od oliwskich. Organy te, o pięknym dźwięku, mają również ruchome figury. W latach 1847-1852 przeprowadzono kapitalny remont kościoła, który wraz z dobudową wieży kosztował 30 tysięcy talarów. Obecnie katedra kamieńska, zaliczana do najwyższej klasy zabytków, otoczona jest szczególną opieką konserwatorów, którzy przywracają jej dawny, średniowieczny charakter. W roku 1964 zainaugurowano w katedrze doroczne festiwale muzyki organowej i kameralnej. W okresie sezonu od czerwca do września, w każdy piątek tygodnia, w dostojnych murach występują najwybitniejsi polscy mistrzowie organów, chóry i soliści. Organizatorem festiwali jest Szczecińskie Towarzystwo Muzyczne im. H. Wieniawskiego oraz Towarzystwo Miłośników Ziemi Kamieńskiej.

Pałac biskupi — wchodził w skład budynków kurialnych na terenie osiedla katedralnego. Jak wynika z wstępnych badań przeprowadzonych w roku 1957, budowla składa się z dwóch kamienic gotyckich połączonych ze sobą w jedną całość w połowie XVI wieku. W czasie generalnej przebudowy w roku 1568, budynek otrzymał zwieńczenie w formie szczytu bogato dekorowanego koronką maswerków.

Kościół Św. Mikołaja — usytuowany na wzniesieniu poza obrębem murów miejskich, sięga XIV wieku. Liczne przebudowy zatarły jego stylowy charakter. Budowla jest jednonawowa, z półkoliście zamkniętym chórem i pięcioboczną, skośnie do osi obiektu ustawioną wieżą.

Kościół Mariacki — powstał w latach 1750-1755 na miejscu wcześniejszego kościoła, prawdopodobnie romańskiego. Przypuszcza się, że kościół ten został założony przez biskupa Ottona.

Mury obronne – osobne obwarowanie posiadało miasto, osobne osiedle katedralne. Miasto posiadało trzy bramy, osiedle katedralne natomiast dwie. Fragmenty murów zachowały się jedynie nad Zalewem, wzdłuż ulicy. Kościelnej oraz od strony południowej osiedla katedralnego — reszta została rozebrana w XVIII i XIX wieku. Ze wspomnianych pięciu bram zachowała się jedynie Brama Wolińska (XIV i XVI wiek).

Podwójna fosa okalająca miasto od południa zachowała się mimo spłycenia w zupełnie dobrym stanie.

Ratusz — stanął pośrodku rynku w drugiej połowie XIV wieku i zbudowany był w stylu gotyckim. Podcień zajmujący parter wschodniej ściany szczytowej służył sądowi na publiczne rozprawy. Nad nim znajdowała się izba sądowa. Dalsze części budynku przeznaczone były na halę miejską. Tu odbywały się niegdyś zebrania, uroczystości i zabawy. Około XVI wieku przedłużoną uprzednio część ratusza otrzymała nowy szczyt o bogatych dekoracjach maswerkowych.

Po zniszczeniach ostatniej wojny zachowały się jedynie mury kapitalne.