Polska

Kraków: Szlak Sowińca

Kolor niebieski, długość 2,5 km

Charakterystyka szlaku: szlak ten należy do najatrakcyjniejszych tras spacerowych w Lesie Wolskim. Prowadzi obok krakowskiego mini-skansenu, rezerwatu „Panieńskie Skały” i wspaniałego punktu widokowego na Sowińcu. Wiedzie malowniczymi ścieżkami, wśród pięknego drzewostanu leśnego.

Trasa szlaku: al. Kasztanowa, al. Panieńskich Skał, Chodnik Grabowskiego, Panieńskie Skały, Księcia Droga, Sowiniec.

Ogólny opis szlaku

Szlak rozpoczyna się przy zbiegu alej: Modrzewiowej i Kasztanowej. Z prawej strony, w głębi, widzimy zaplecze Wytwórni Surowic i Szczepionek (ul. Sosnowa). Biegnie aleją Panieńskich Skał, wysadzaną starymi brzozami i potężnymi bukami i zbliża się do drewnianych zabudowań krakowskiego skansenu. Szlak prowadzi następnie krętym parowem lessowym, zwanym Chodnikiem Ambrożego Grabowskiego, prowadzącym na teren leśnego rezerwatu „Panieńskie Skały”. W tym miejscu opuszczamy Szlak Bielański. Wychodzimy w prawo (zach.) na tzw. Księcią Drogę. W prześwitach między drzewami obserwujemy nagi pagórek, zwany Wesołą Polaną. W zimie stanowi on raj dla początkujących i młodocianych narciarzy; znajduje się na nim zaczepowy wyciąg narciarski „Harnaś”. Z prawej strony widneją dwa skaliste parowy. W pobliżu gajówki Nad Skałkami (z prawej strony, około 150 m w głębi lasu) Księcia Droga skręca w lewo. Niedaleko za zakrętem opuszczamy Księcią Drogę i kierujemy się w prawo na szeroką i stromą linię leśną, która przez piękny las mieszany, po około 600 m wyprowadza wprost na wyrównany szczyt Sowińca. Koło Kopca łączymy się z czerwonym Szlakiem Leśnym.

Opis monograficzny szlaku

Skansen

Idea założenia w Krakówie skansenu narodziła się w 1927 r., a gorliwym jej propagatorem był znany etnograf, Seweryn Udziela. Początkowo projektowano zlokalizować go na szczycie Sowińca, w pobliżu miejsca, na którym stanął później Kopiec. Ostatecznie skansen umieszczono przy al. Panieńskich Skał. Pierwotne zamierzenia ograniczyły się do przeniesienia tu trzech zaledwie obiektów, przewidziany na skansen teren został przeważnie zabudowany prywatnymi willami. Stoi tu drewniany kościół ze strzelistą wieżą i z otwartymi tzw. sobotami, zbudowany na początku XVI w., przebudowany w XVIII W. Wieża powstała przed 1644 r. i posiada nadwieszoną izbicę. Obiekt stanowi cenny zabytek gotyckiego, w typie małopolskim – sakralnego budownictwa drewnianego. Przeniesiono go tutaj w 1949 r. z Komorowic koło Bielska przy wielkim nakładzie kosztów. Sprowadzono też starą karczmę z Pasieki koło Czernichowa (żywieckiego). Jest ona drewniana, konstrukcji zrębowej z podcieniami, kryta czterospadowym dachem. Pochodzi z przełomu XVIII i XIX w., przebudowana została w 1821 r., a przeniesiono ją do Krakowa w 1952 r.; obecnie służy jako plebania. Obszerny spichlerz dworski z Trzyciąża koło Wolbromia, zbudowany został w 1764 r.; jest drewniany, konstrukcji zrębowej, z dużym okapem; przeniesiony został do Krakowa w 1957 r.

Panieńskie skały

Rezerwat „Panieńskie Skały”. Rezerwat został utworzony 25.VIII.1953 r. i obejmuje powierzchnię około 6,5 ha. Jest to jedyny w Krakowie fragment lasu naturalnego. Rzeźba terenu jest tu bardzo urozmaicona: głębokie parowy z występującymi na powierzchnię wapiennymi skałami jurajskimi o fantastycznych kształtach. Drzewostan składa się z około 140-letnich buków z domieszką dębu, sosny, grabu, jaworu i brzozy. Poszycie lasu jest ubogie, za to bujne runo leśne, szczególnie wczesną wiosną. Najbardziej charakterystyczne są: ładnie kwitnący wawrzynek wilczelyko o mocnym zapachu, pięknie pachnąca konwalia majowa z kwiatami zebranymi w grona, kwitnąca w czerwcu i lipcu lilia złotogłów o ciemnoczerwonych kwiatach, złoć żółta, zawilec żółty i inne.

Do rezerwatu, prowadzi Chodnik Grabowskiego. Ambroży Grabowski był jednym z pionierów krajoznawstwa polskiego. W 1822 r. wydał przewodnik pt. „Opis historyczny Krakowa i jego okolic”, będący pierwszą klasyczną pozycją przewodnikową po okolicach Krakowa; przewodnik ten do 1900 r. doczekał się sześciu wydań. Grabowski dożył sędziwego wieku (86 lat), a mając 80 lat często piechotą wędrował ku ulubionym przez siebie Panieńskim Skałom. W okolicy rezerwatu dolina przybiera różne nazwy: Wolski Dół, Panie Skały, Przygrzeb, lub Wolskie Doły.

Legendy

Z Panieńskimi Skałami, związaną jest intereująca legenda, pochodząca z okresu najazdu Tatarów w 1241 r. i posiadająca trzy wersje. Pierwsza: zakonnice zwierzynieckie (norbertanki) uciekały przed Tatarami w pobliskie lasy. Kiedy ścigający je Tatarzy już, już mieli je dosięgnąć, przemieniły się w skały, stojące do dziś dnia na tym samym miejscu. Druga: skały w cudowny sposób zamknęły się za zakonnicami. Trzecia: przed Tatarami uciekały dwie zakonnice, wielce strwożone. Wtem otwarła się przed nimi skała i pokazał się w niej mały, pokoik, w którym na środku stał marmurowy stół. Zakonnice zasiadły przy stole i zasnęły przy nim. I dotąd tam śpią…

Sowiniec

Sowiniec stanowi dominujące wzniesienie (358 m n.p.m.) całego Pasma Sowińca. Szczyt Sowińca uwieńczony jest kopcm. Jest on najwyższym, spośród czterech krakowskich kópców (ponadto: Wandy, Krakusa, Kościuszki) i liczy 36 m wysokości. Szerókość jego podstawy wynosi 111 m. Na szczyt wiodą dwie serpentynowe ścieżki. Kopiec powstał w okresie od lata 1934 r. do końca 1937 r., jako wyraz spontanicznej radości narodu polskiego z powodu uzyskania niepodległości po 150 latach zaborów. Znajduje się w nim m.in. ziemia ze wsżystkich nieomal miejsc walki żołnierza polskiego w czasie I wojny światowej.