Szlak Dwóch Kopców

Z zachowanych dokumentów można stwierdzić, że przed 1148 r. nastąpiło poświęcenie kościoła. Fundował go Piotr ze Skrzynna (Dunin), ówczesny właściciel Zwierzyńca. Według Jana Długosza, kościół wystawiony został z drobnych kamieni robotą pierwotną i starożytną. Po wybudowaniu w pobliżu klasztoru norbertanów, kościół został do niego przyłączony. W czasie najazdu Tatarów w 1241 r. kościół nie uległ zniszczeniu, służył jako dom modlitwy dla norbertanów, którzy zbudowali wokół niego zastępcze pomieszczenia, zanim w 1258 r. powrócili do odbudowanego klasztoru zwierzynieckiego. W XVII w. świątynia prawdopodobnie chyliła się do upadku, bowiem ówczesna ksieni, Dorota Kątska, kościół w 1622 r. „powiększyć, odnowić i wieżą przyozdobić kazała”. Ksieni Anna Zapolska odnowiła go powtórnie w latach 1670-73, po zniszczeniach spowodowanych przez Szwedów.
Do niedawna uważało się, że wcześniejsza budowla uległa zniszczeniu aż do fundamentów, a obecny kościół uchodził w całości za barokowy. Jednakże kilka szczegółów niepokoiło od dawna historyków architektury i sztuki. Pomimo przeróbek interesował ich „niejaki wygląd budowli romańskiej, a przynajmniej zachowany na planie romańskim”, ale że był „cały otynkowany, nie wiadomo z jakiego jest materiału” – tak jeszcze przed I wojną światową pisał Klemens Bąkowski.

Kościół Świętego Salwatora
Kościół Świętego Salwatora

Rewelacje przyszły wraz z pierwszym odbiciem tynku w latach 1932-33 przez architekta Zygmunta Gawlika. Odkryto wówczas, że ściany prezbiterium stawiane były z wielkich ciosów i kostki kamiennej. Były to więc mury bez wątpienia romańskie. Później, i po II wojnie światowej, Gawlik, Hawrot i inni, ukuli teorię, opartą zresztą na różnych przesłankach: kościół ten był pierwszą katedrą krakowską, którą należy datować na czasy Bolesława Chrobrego (przełom X i XI w.).
W czasie, następnej serii badań, rozpoczętych w 1961.r. a trwających do około 1967. r., a prowadzonych przez Wiktora Zina, Władysłaa Grabskiego i Kazimierza Radwańskiego, ustalono, że w czasach przedhistorycznych wzgórze salwatorskie było silnie ufortylikowane. Fortyfikacje w nieznanych bliżej okolicznościach uległy spaleniu, a na pogorzelisku około polowy X w. (a więc przed wprowadzeniem w Polsce. chrześcijaństwa!) zbudowano pierwszy kościół romański na planie krzyża greckiego. Na jego fundamentach na początku XI w. powstała romańska rotunda (prawdopodobnie połączona z częścią mieszkalną, tzw. palatium), być może przeznaczona dla benedyktynów przedtynieckich. Dopiero trzecia z kolei budowla stanowiła fundację Jaksy z Miechowa w 1148 r. Są dane, że jeszcze w okresie panowania stylu romańskiego, po najeździe Tatarów w 1241 r., kościół był kilkakrotnie przebudowywany,lecz w mniejszym zakresie. To wszystko stanowi o unikalności omawianej budowli w skali całej Polski.

You May Also Like